Vernieuwing van de mobiliteit vereist een gezonde voedingsbodem

In de Zuidelijke Randstad leven volop initiatieven om het personen- en goederenvervoer te vernieuwen. In een gezamenlijk traject hebben overheden, marktpartijen en kennisinstellingen gezocht naar manieren om die initiatieven verder te helpen en tot concrete plannen uit te werken. Opvallende conclusie: vernieuwing van de mobiliteit gaat niet zozeer over de wat-vraag maar vooral over de hoe-vraag.

Ons mobiliteitsgedrag verandert door technologische ontwikkelingen en veranderende maatschappelijke processen. Denk bijvoorbeeld aan ‘het nieuwe werken’, aan ons leven in een ‘on-line’ wereld, aan private serviceproviders voor mobiliteitsdiensten en de goederenstroom als gevolg van internet shopping. Tegelijkertijd nadert het infrastructurele netwerk van Nederland zijn voltooiing. We zullen ons daarom steeds meer concentreren op het beter benutten van bestaande netwerken.

 

Veranderende rollen

Aan de kant van de overheid zien we dat de financiële middelen beperkter zijn. Dit vraagt om nieuwe investeringsvormen en nieuwe manieren van samenwerking. De rolverdeling tussen overheid, burgers en markt verandert. De overheid heeft niet meer het alleenrecht op het oplossen van mobiliteitsproblemen. Marktpartijen en burgers dragen steeds meer bij aan het formuleren van de mobiliteitsopgaven en het aandragen van oplossingen. Overheden opereren bedrijfsmatiger, vaak in samenwerking met marktpartijen. Er wordt meer gestuurd op resultaat en effect. Voorbeelden hiervan zijn de Verkeersonderneming Rotterdam, de Mobiliteitsmakelaar in Haaglanden, de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij en het OV bureau Groningen Drenthe.

 

Drie opgaven

Met deze veranderende maatschappelijke context in het achterhoofd hebben overheden, marktpartijen en kennisinstellingen een vernieuwingsperspectief voor de mobiliteit in de Zuidelijke Randstad geschetst. Drie opgaven zijn geformuleerd als onderdeel van een Programma Mobiliteitsvernieuwing. Zij vormen een gezonde voedingsbodem voor vernieuwing:

  1. Zorg dat je data op orde zijn.
  2. Faciliteer de energieke samenleving.
  3. Zet opgaven in plaats van oplossingen in de markt.

 

Een ‘Dataservicecentrum Zuidvleugel’ is een voorbeeld van een intermediair op basis van publieke en private samenwerking en financiering

 

Verkeersonderneming: slimme producten voor slimmer benutten

De Verkeersonderneming is in 2008 opgericht door stadsregio Rotterdam en gemeente Rotterdam, Havenbedrijf Rotterdam en Rijkswaterstaat. Doel is het bereikbaar houden van Rotterdam, door asfalt slim te gebruiken en werkgevers en werknemers slimmer te laten reizen en werken. Daartoe bieden marktpartijen zestien anti-filediensten aan, bestemd voor werkgevers, werknemers en individuele reizigers. Het gaat om een breed scala aan producten, variërend van online portals en apps tot collectief vervoer, online games en spits mijden. De marktpartijen moeten binnen 3 jaar op eigen benen staan, tot die tijd kunnen ze tot 50% een cofinanciering vanuit De Verkeersonderneming krijgen.

Data op orde

Er zijn steeds meer data beschikbaar over verplaatsingen van mensen en goederen. Data waar marktpartijen wat mee kunnen en willen. Centrale vragen zijn: hoe maken we van al die data zinvolle informatie? En aan welke (maatschappelijke) doelen kan de toepassing van data bijdragen?

Interessante toepassingen zijn bijvoorbeeld het slimmer organiseren van stadsdistributie of het beter op elkaar afstemmen van vraag en aanbod aan de onderkant van de OV-markt. Grote uitdaging is het bundelen, het ontsluiten en het beschikbaar stellen van data. Een ‘Dataservicecentrum Zuidvleugel’ is een voorbeeld van een intermediair op basis van publieke en private samenwerking en financiering. Het Datacenter kan bestuurders inzichtelijk maken hoe data kunnen bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke opgaven en expertise ter beschikking stellen aan gemeenten, ondernemingen en burgers. Verder biedt het Datacenter bijvoorbeeld een marktplaats waar partijen data kunnen uitwisselen en fungeert het als proeftuin voor experimenten met het koppelen van verschillende databronnen en vrijgeven van data.

 

Faciliteer de energieke samenleving

De samenleving bruist van de initiatieven. Burgers, ondernemers en organisaties hebben volop vernieuwende ideeën om onze mobiliteit te verbeteren. Of het nu gaat om het anders inrichten van de straat of het oplossen van het file-probleem. In de praktijk blijkt het lastig om deze vernieuwende ideeën in de samenleving te laten landen en/of op te schalen. Dat is een gemiste kans. Hoe kunnen we de initiatieven wel tot volle wasdom laten komen? Een broedkamer waar kansrijke ideeën uit de ‘energieke samenleving’ kunnen ontluiken kan behulpzaam zijn. Een platform dat faciliteert en helpt bij het uitwerken van initiatieven tot haalbare businesscases. Als een ‘Mobiliteits Incubator’ of een ‘Mobiliteitslab’, zoals ook de stadslabs op lokale schaal burgerinitiatieven helpen ontwikkelen of Yes! Delft beginnende ondernemers ondersteunt.

De Mobiliteits Incubator Zuidelijke Randstad is dan een plek waar aanbieders en afnemers elkaar ontmoeten en hun netwerken verbinden. De Mobiliteits Incubator biedt denkkracht en kan een brug slaan tussen bestaande stadslabs.


 

Ook voor andere vraagstukken op het gebied van mobiliteit liggen er kansen voor het in de markt zetten van opgaven. Dan wordt de creativiteit en het innovatief vermogen van markt en samenleving maximaal aangesproken.

 

Vervoer Hoeksche Waard en Goeree-Overflakkee

In delen van de regio Hoeksche Waard en Goeree-Overflakkee rijden volle bussen om de grote groepen scholieren en forenzen te vervoeren. In de minder drukke gebieden rijden lege bussen, deze kosten veel geld en sluiten onvoldoende aan op de behoeften van de reizigers. Provincie en gemeenten werken nauw samen in de voorbereiding van de aanbesteding van het vervoer in deze regio vanaf december 2015. In de aanbesteding is 80% van het provinciale OV-budget  gereserveerd voor de aanbesteding van ‘de bovenkant van de markt’, dit gaat vooral over verbindingen voor forenzen en scholieren. Een deel van het budget (20%) wordt vrijgemaakt om kleinschalig (openbaar) vervoer te realiseren dat aansluit op de behoeften van de reizigers. Waar mogelijk en wenselijk worden combinaties gemaakt met het gemeentelijk doelgroepenvervoer.

Opgaven in plaats van oplossingen

We zien het al meer en meer in de wereld van de infrastructuur. Vroeger constateerde de wegbeheerder een knelpunt en kreeg de markt opdracht een nieuwe weg aan te leggen. Nu vraagt de wegbeheerder om het ‘oplossen van een bereikbaarheidsprobleem.’ Ook voor andere vraagstukken op het gebied van mobiliteit liggen er kansen voor het in de markt zetten van opgaven. Dan wordt de creativiteit en het innovatief vermogen van markt en samenleving maximaal aangesproken. De overheid zorgt voor een scherpe probleemdefinitie en vastgestelde doelen en kaders. Ook bepaalt de overheid wat de kosten van de oplossingen mogen zijn en wat de waarde is van opbrengsten. Deze denkwijze kan worden toegepast bij gebiedsgerichte opgaven als de bereikbaarheid van het Westland of de integrale gebiedsopgave A13- A16. Of bij themagerichte opgaven als The Last Mile.

Tijdens de Future Mobility Sessions op 14 mei 2014 is de rijke opbrengst van het traject mobiliteitsvernieuwing, waaronder de bovenstaande voorbeelden, gedeeld. Publieke en private partijen hebben elkaar op 14 mei gevonden en gaan gezamenlijk aan de slag. Een prachtige start van de vernieuwing van mobiliteit in de Zuidelijke Randstad.

Het rapport Mobiliteitsverniewing Zuidelijke Randstad is te hier downloaden


 

Lodewijk Lacroix, Zuidvleugelbureau,
Miran Wiersema, APPM Management Consultants,
Thomas Straatemeier, Goudappel Coffeng