NIMB€: Nieuwe investeringen met bestaande euro’s

Er is een kanteling gaande in het denken over stedelijke ontwikkeling, gebiedsontwikkeling en maatschappelijke investeringen. In de afgelopen eeuw werkten we in Nederland vooral aan het ‘maken’ van stad en land; uitbreiding en groei waren de standaard.

De financiële en economische crisis maar ook de demografische ontwikkelingen hebben ons duidelijk gemaakt dat in de 21ste eeuw veel meer vanuit de bestaande stad of het bestaande gebied moet worden gedacht. We noemen het ‘stad zijn’ in plaats van ‘stad maken’. Waar traditionele patronen en partners in stedelijke ontwikkeling wegvallen, ontstaat ruimte voor oriëntatie op nieuwe partners, nieuwe werkwijzen en nieuwe financieringsvormen. Die ruimte wordt inmiddels op meerdere plekken benut.

Nimb€ is een samenwerkingsverband van een aantal bevlogen publieke ontwikkelaars1 dat in de praktijk ondervond dat de traditionele stedelijke ontwikkeling enorm onder druk stond. Tegelijkertijd zag iedereen in zijn eigen werkpraktijk dat er op tal van plekken dynamiek is of georganiseerd kan worden. Dat inspireert, leidt tot een andere kijk op stedelijke ontwikkeling en gebiedsontwikkeling, met andere, onverwachte spelers, nieuwe samenwerkingsverbanden en nieuwe investeringsbronnen. Het leidde tot Nimb€, een innovatietraject, gericht op het zichtbaar maken van goede praktijkvoorbeelden en het versterken van het netwerk van voorlopers, dwarsdenkers, initiatiefnemers en nieuwe partners.

Nimb€ is in 2012 gestart vanuit team Stipo, bureau voor stedelijke ontwikkeling, in dat jaar nog als traject voor corporaties onder de noemer ‘Nieuwe maatschappelijke investeerders in de wijken’. Thema’s in dat jaar waren zorg, energie en arbeid. In 2013 zijn meer partners toegetreden en is het spoor verbreed en verdiept met de thema’s data, financiering en etnische en religieuze investeringen. In 2014 start nog voor de zomer een vervolg: nieuwe thema’s, nieuwe werkwijzen, nieuwe casussen.

Uitgangspunt voor Nimb€ is het vinden van nieuwe antwoorden op nieuwe problemen. De economische crisis heeft dan wel geleid tot onzekerheid en vraaguitval bij consumenten en ondernemers maar er is en blijft potentiële behoefte en vraag. Ook blijven maatschappelijke vraagstukken inzet van capaciteit en middelen nodig hebben, publiek en privaat.

De vraaguitval is voor een groot deel gedwongen uitval: de economische crisis heeft geleid tot waardedaling en de internationale bankencrisis tot beheersmaatregelen die kredietverlening en financiering aan consumenten, ondernemers, ontwikkelaars en corporaties onder grote druk hebben gezet. Als noodzakelijke of gewenste investeringen in een gebied daardoor niet meer gepleegd kunnen worden dreigt een (verdere) spiraal omlaag.

De kanteling in het denken leidt tot verrassende nieuwe beelden. De focus op het ‘zijn’, meer dan op het ‘maken’, leidt tot zicht op het bestaande gebied, met alle opgaven, spelers, netwerken en waardestromen die het herbergt, het kan leiden tot nieuwe investeringen met bestaande euro’s. Of het nu gaat om ruimtelijke, sociale of economische ontwikkeling, wijkbeheer, gebiedsagenda’s, op allerlei plekken zien we partijen die vanuit de opgave een andere wijze van investeren onderzoeken en in praktijk brengen. Bottom up naast top down, privaat naast publiek, interactief, interdisciplinair, gebruik makend van de kracht en soliditeit van bestaande partijen en de drive en nieuwe gezichtspunten van nieuwe partijen. Nimb€ leidt tot nieuwe inzichten, nieuwe allianties en uiteindelijk tot waardecreatie.

Roodkapje, gevestigd in het Zomerhofkwartier, is een thuishaven voor kunst, cultuur en muziek.


 

In een gebied wordt (ook in crisistijden) veel geld omgezet:

huishoudens consumeren, verplaatsen zich, betalen hypotheken, huur, energie, zorg,

bedrijven (klein MKB of groot, traditioneel, creatief, agrarisch, telecom, dienstverlenend) kopen en verkopen goederen en diensten, bieden werk en betalen werknemers, onderhouden en vervoeren,

gemeenten investeren, subsidiëren, onderhouden, bieden werk, onderzoeken en leveren diensten,

institutionele partijen als corporaties, energiebedrijven, waterschappen, gezondheids- en zorginstellingen, religieuze instellingen leggen aan, onderhouden, verzorgen, leveren diensten etc. etc.

Door bestaande waarde- en geldstromen deels anders in te zetten is het mogelijk om ontwikkeling, exploitatie en beheer op een nieuwe wijze aan elkaar te koppelen. Door sectorale doelen en publieke en private investeringen te verbinden in een gebiedsgerichte aanpak ontstaan nieuwe combinaties, met nieuwe verdienmodellen. Technologie en data kunnen innovatie versterken. Door de waardestromen te verbinden aan de opgaven van het gebied ontstaat maatschappelijke meerwaarde, maar ook economische waardecreatie. Vanuit (ruimte voor) bestuurlijke vernieuwing ontstaan nieuwe allianties.

 

De praktijk moet het natuurlijk wel bewijzen. In Nimb€ workshops en in de werkpraktijk van de initiatiefnemers komen goede voorbeelden langs:

coöperatieve investeringen (energie, onderhoud, bedrijfsinvesteringen), kredietunies (van bedrijven voor bedrijven), buurtbanken, private financiers,

etnisch-culturele projecten, voor Chinese ouderen, Turkse families, Hindoestaanse buurtbewoners, Indonesische lotgenoten,

wijkinvesteringsvormen,

bedrijveninvesteringszones,

cross overs van onderhoud en energiebesparing, geprivatiseerd maatschappelijk vastgoed en instandhouding van voorzieningen, technologische investering en zorg, ondernemerschap en gebiedsinzet.

 

In het Nimb€ traject komen de nieuwe praktijkaanpakken in beeld. Brainport in de regio Eindhoven is voor vele partijen een zeer succesvol voorbeeld van intensieve en langdurige samenwerking tussen bedrijven van klein tot groot, kennisinstellingen en een faciliterende overheid. De aanloop was moeizaam, het wiel werd meerdere keren uitgevonden maar het gebied geldt nu als economische factor van belang.

In het Zomerhofkwartier (ZoHo) in Rotterdam was de gebiedsontwikkeling door corporaties en ontwikkelaars volledig stilgevallen en nam de verloedering toe; nu nemen meerdere kleine investeerders het voortouw in de geleidelijke vernieuwing van de wijk. Het gaat ongetwijfeld lang duren maar de dynamiek is er elke dag zichtbaar.

In de Hoeksche Waard legde de dreigende krimp een schaduw over de polder. Nu wordt in samenwerking tussen meerdere partijen een investeringsstrategie voor de toekomst van de Hoeksche Waard ontwikkeld; hierin staan niet alleen de investeringen vanuit gemeente en corporatie centraal maar ook die van andere investeerders, voor een groot deel partijen die al in het gebied aanwezig en werkzaam zijn.

Voorbeelden die nu nog vaak een experiment zijn, laten zien hoe over een paar jaar wellicht de reguliere manier van werken is. De unieke opgave staat echter elke keer centraal en elke opgave brengt daarmee maatwerk met zich mee. Dat besef alleen al geeft de betrokkenen meer energie en leidt tot waardecreatie in het gebied, de wijk of het project.

Een aantal van de gevestigde partijen in ZoHo die samenwerken aan het gebied


 

1) De partners in Nimb€ zijn: Hans Karssenberg en Jeroen Laven (Team Stipo, bureau voor Stedelijke Ontwikkeling), Yung Lie (Instituut voor maatschappelijke innovatie IMI), Yvonne van Remmen (Min I en M), Lucas Hendricks (Kairos Co) en Stef Fleischeuer (Plan F).